Διαθήκη: είδη, διαδικασία και τα λάθη που την ακυρώνουν

Η σύνταξη διαθήκης δεν είναι υπόθεση μόνο των μεγάλων περιουσιών. Είναι η πράξη με την οποία εξασφαλίζετε ότι η βούλησή σας — και όχι μόνο ο νόμος — θα καθορίσει την τύχη όσων δημιουργήσατε. Μια άκυρη ή κακοδιατυπωμένη διαθήκη, ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει ακριβώς τις διαμάχες που θέλατε να αποφύγετε.

Το ελληνικό δίκαιο αναγνωρίζει την ιδιόγραφη διαθήκη (γράφεται εξ ολοκλήρου με το χέρι του διαθέτη, με ημερομηνία και υπογραφή), τη δημόσια (συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου με μάρτυρες — η ασφαλέστερη επιλογή) και τη μυστική (παραδίδεται σφραγισμένη στον συμβολαιογράφο). Η επιλογή εξαρτάται από τις ανάγκες εχεμύθειας, την πολυπλοκότητα της περιουσίας και τον κίνδυνο αμφισβήτησης.

Ιδιόγραφη δακτυλογραφημένη αντί για χειρόγραφη· έλλειψη ημερομηνίας ή υπογραφής· διορθώσεις χωρίς επικύρωση· ασάφειες στην περιγραφή προσώπων ή περιουσιακών στοιχείων· σύνταξη σε χρόνο αμφισβητούμενης ικανότητας χωρίς ιατρική τεκμηρίωση. Στην πράξη, οι περισσότερες δικαστικές αμφισβητήσεις στηρίζονται σε τέτοιες τυπικές αδυναμίες.

Ο διαθέτης δεν είναι απολύτως ελεύθερος: τα τέκνα, ο/η σύζυγος και — υπό προϋποθέσεις — οι γονείς δικαιούνται τη νόμιμη μοίρα, δηλαδή το ήμισυ της εξ αδιαθέτου μερίδας. Διαθήκη που την παραβιάζει δεν είναι άκυρη, αλλά προσβάλλεται κατά το μέρος που θίγει τον δικαιούχο.

Μετά τον θάνατο του διαθέτη, η διαθήκη δημοσιεύεται από το αρμόδιο Ειρηνοδικείο. Η ιδιόγραφη μπορεί επιπλέον να κηρυχθεί κυρία. Χωρίς δημοσίευση, η διαθήκη δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.

Όταν υπάρχουν περισσότερα ακίνητα, επιχείρηση, κληρονόμοι στο εξωτερικό, προηγούμενοι γάμοι ή τέκνα από διαφορετικές σχέσεις, ή επιθυμία για ειδικούς όρους, η νομική επιμέλεια της διατύπωσης προλαμβάνει δεκαετίες δικαστικών διενέξεων.